headerRotttevalle

Nammen fan de Lits

 

nammejouwing lits 2014 “It Slûske”, jiergong 1, nû. 9.

Auke v.d. Kooy stelde yn de omfraach fan de ledegearkomste fan'e wetter-sportferiening (maaie 1981, JM) in wichtige saak oan de oarder, nammentlik de beneamings fan de Lits. It hie him bliken dien dat der ferskate nammen brûkt wurde foar deselde stikken wetter. “En dat jout misferstân, en dat moatte wy net ha".
No is it aardige, dat Auke en de foarsitter fan de Wettersport Aldert Postma alris ferskil fan miening hân ha wêr't se elkoar tsjin kaam wiene. Auke miende fan yn it "Lange rak", wylst Aldert ditselde stik fan de Lits it "Hanse rak" neamde. Ek de oanwêzige wettersportleden koene gjin fêst útslútsel jaan yn hokker nammen de Lits no eins ûnderferdield is.
Wy fan de redaksje binne it mei Auke
iens. It probleem fan de beneaming fan de Lits moatte de Rottefalsters dochs meiinoar op losse kinne. Fan dêr dat wy in beneaming ôfprintsje, dêr't wy Auke v.d. Kooy en Sjirk de Boer yn rieplachte hawwe. Binne der guon, dy ‘t it mei dizze beneaming net iens binne, dan kinne dizzen harren yn ferbining stelle mei de redaksje.
Taljochting.
It earste stik fan de Lits hjit de Mounein,  dan komt der in stik sûnder namme, dêrnei krije wy it Earste Rak.  In rak is in rjocht stik yn in farwetter. Neffens Auke is dit it Lange Rak. Dan krije wy de Hege Doar, dêr is eltsenien it oer iens. Dêrnei krijt de Lits de namme fan it Hanse Rak, neamd nei in boer dy't dêr eartiids lân hie. lt lêste stik oan de  Leijen ta draagt nammen nei de stikken lân  oan de Bildside: it Westerlân, de Hiemmen, de Fjirdelmêd en de Jan Pools pôle, ek wol Fermanjepôleneamd. It stikje ferbrede farwetter neamt men de Wiksel. Wol men it tige sekuer dwaan, dan kin de Fjirdelmêd ek wer ûnderferdield wurde yn dy fan Bareld de Boer, en Rikus Duursma. Mar oft wy sa fier geane moatte, is wol in fraach. Dan meie der wol buordsjes oan de Lits komme om al dy stikken oan te jaan. De Hiemmen ûntlient syn namme oan de hûskes dy 't hjir eartiids stiene. Yn de wiksel koene de boaten keare.

Oant sa fier. Wy hoopje, dat dizze “proeve” fan beneaming fan Auke en Sjirk in protte réaksjes opsmite sille, sadat wy it definityf fêststelle kinne. Of moatte wy yn ûnwissens bliuwe? Oan de âld-skippers it wurd.

de Redaksje fan "It Slûske"..

 

Uit "It Slûske", 1983, jaargang 3, no. 3

Door Alie Atsma-Hunze

Van de gemeente Smallingerland kregen we (bestuur Dorpsbelang, JM) een schrijven, waarin ons werd meegedeeld, dat aan de straat ten noorden van de Efterwei, de naam "De Houtkamp" is toegekend.
Op onze jaarvergadering en in één onzer "Slûskes" vroegen we de medewerking van onze dorpsgenoten om een naam te bedenken, zo mogelijk met omschrijving.
We hebben een 9-tal namen ontvangen en deze na overleg doorgestuurd naar de gemeente.
De naam "De Houtkamp" is ingestuurd door dhr. Auke v.d.Kooy,' (vader van Tseard v.d. Kooy)
Zijn omschrijving geven we (in verkorte versie) weer.

image001

DE HOUTKAMP.
"Ik hie de namme neamd, omdat wy dy hege kamp oan de Lits tsjin de keardaam (stuw) sa neamden en omdat er nou in diel fan 'e útwreidings wurde sil, tocht ik oan de Houtkamp. Mar omdat my frege waard om dat wat te ferdúdlikjen moat ik wol wat freegjender wiis wurde hoe en wat.
Ik hie de namme fan ús mem G.v/d Kooy-Wouda en dy hat it wer fan har heit Eabe Wouda, dy't op de Mounein wenne ha. Hja seit dat se as lytse famkes nou 70 jier lyn nei dat grutte skip sieten to sjen dat it hout helle, dat dan op 'e houtkamp siet njonken de reed. Dat wie elzenhout yn hiele beammen; it wie dus net yn einen snien en der siet in hiele protte en neffens har waard it skip der mei laden. Ek siet der wol hout op de oare kant fan de Lits op it stik lân fan Auwert de Hoek. Dat hout gie nei Stiensgea, der't in fabryk stie dat der fegers fan makke.
De skipper soe in Jan de Jong wêze en hie hjir famylje yn de Rottefalle. Ek ha 'k nei Jochum Palstra west, dy't ek op 'e mounein wenne hat en dy seit neigenôch itselde. Allinne dat hout siet net op de houtkamp mar op "it Mounehiem" tusken de mûne en it mûnehûs. Doe't de mûne (bout yn 1689) yn 1921 omwaaide foel dy noch gedieltelik op dy houtbult.
De namme Houtkamp sil wierskynlik net fan dat hout komme, want ús mem wit net oars as dat har heit it sa neamde. Ek neffens Palstra soe it âlder wêze en forwiist nei in grêfstien op it tsjerkhôf der 't op stiet:
Rustplaats van Harmen J. de Jong, in leven schipper en houtkoopman te Rottevalle, over¬leden 27 febr. 1882 in den ouderdom van 74 jaren.
Dizze man soe syn hout opslein ha kinnen op dat hege stik oan 'e Lits om it mei it skip fierder ferfoere to kinnen, mar mûnlinge en skriftlike boarnen binne der faaks net mear.
It hat wol kâns, tochte ik, dat troch de hannel fan Harmen J. de Jong dy kamp oan syn namme kommen is, dus in stikje skiednis fan de Rottefalle."

DE COMPAGNIE DER VAARTEN EN HET VALLAAT TE ROTTEVALLE,
door Lippe Atsma
(Ït Slûske, jiergong 1, nû. 6)

De naam "Compagnons" is voor de meeste Rottevalster inwoners geen onbekende naam. De oudere inwoners zullen ongetwijfeld nog veel van hun ontstaan en hun vroegere bezigheden weten. Omdat het ontstaan van Rottevalle wel iets te maken heeft met het ontstaan van de Compagnons, lijkt het me wel interessant om aan de vraag van de redaktievan "It Slûske" te voldoen en te proberen hun geschiedenis van het begin tot op dit moment op schrift te zetten. Dit is al een keer gedaan door de heer B. Dijkstra uit Oudega (in 1968), zij het enigszins beknopt. Bovendien is dit boekje reeds lang uitverkocht en daardoor een reden te meer om er nog maar eens wat over te schrijven. Het is uiteraard geen kleinigheid, maar met behulp van de verslagboeken, koopakten en het Archief te Leeuwarden zal het wel lukken. Veel gegevens uit het boekje van B. Dijkstra zullen in dit verhaal terugkomen. Ook in het boek "Turf uit de Wouden" van S.J. van der Molen, zijn enkele bladzijden aan Rottevalle gewijd, terwijl wijlen J. Landman in 1963/64 een scriptie over de Compagnons heeft gemaakt, waaruit gegevens kunnen worden gebruikt, eventueel aangevuld met nieuwe pas ontdekte gegevens.

Het ontstaan van Rottevalle:
Over het begin van het ontstaan van Rottevalle en in welke tijd precies tasten we nog wat in het duister, althans voor wat betreft de bebouwing ten zuiden van de Lits. Omstreeks 1600 bestond hier waarschijnlijk reeds een kleine veenkolonie. Op een kaart, getekend in 1617 (Schotanus atlas) staat de Lits reeds vermeld als "de 01de Lets", terwijl aan de zuidzijde een kleine buurt met een "rog-molen" en een verlaat is getekend. De noordkant van de Lits was toen nog onbewoond. In het "Van Schwartzenbergs Charterboek" vinden we een geschreven akkoord tussen Tjaard Burmania en het Buweklooster over het graven van enkele wijken in het noordelijk veengebied op 26 juni 1529

-Accoord tusschen Tjaard Burmania, Ridder en Raad in den Hove van Vriesland en het Convent Buwenklooster nopens een stuk feen liggende in Achtkarspelen aan de Litze en Surhuyster Veenen- "Stucke feen gelegen in Achtkerspel, daer die van Gerckesclooster naest anliggen myt hoer fenen op de oosterzijde, ende Harman Quaeckebrugge mit zijnen fenen op de westerzijde gaende recht int zuyden op an de Letze, ende int noorden aen Suerhuyster fenen".

Tj. Burmania verplicht zich in dit "Copia Accoord",dat hij enkele wijken (floes) zal graven op eigen kosten, terwijl zij ook door anderen mogen worden gebruikt, Eén van die wijken mondt uit op de Lits:

"eenen sloes wt (uit) oft doer die Letze aen den feen, alsoe datter twee schuyten neffen den anderen
moegen vaeren, welke floot het voerz. Conuent (Con-
vent) sall mede moegen gebruycken ende faeren."

Tot zo ver het Charterboek, Welke wijken dit geweest kunnen zijn is moeilijk na te gaan. Eén ervan is zeer waarschijnlijk de vroegere Brouwersgracht door de Fintsjes aansluitend aan de Langewijk. Te meer, daar deze op vele oude kaarten alaanwezig is.
De buurt rond de Lits heet omstreeks 1620 al Rottevalle, in het Proclamatieboek van Achtkarspelen staat dat hier -twee roeden veen werden verkocht-
"gelegen in den ham beginnende van 't Sandt ende streckende aen de olde lets ofte rottefalle".

Of de naam "rottefalle" hier een bijnaam van de Lits is, of dat het gehucht toen inderdaad al Rottevalle heette, is niet bekend.
Een andere verklaring voor de naam Rottevalle wordt ook nog wel genoemd. Omstreeks 1500 leefde hier een rentmeester, generaal van Friesland, die Jan Rattaller heet. Deze bezat nogal wat eigendommen onder Opeinde. In hoofdzaak ten noorden en oosten van de eigendommen van de kerk van Opeinde. Zijn eigendommen zouden dus wel kunnen grenzen aan de zuidoever van de Lits. Op eerder genoemde kaart van Schotanus liggen in het verlengde van de "rogmolen" naar het westen een aantal huizen, welke streek "Hooghe Schuyre" wordt genoemd.
Bij het volgen van het verloop van de Lits is deze streek dezelfde, welke tegenwoordig "Hege Doar" wordt genoemd,
Eén van deze woningen werd bewoond door Jan Rattaller of Ratfaller. Door naamsverbastering zou best de naam Rottefalle kunnen zijn ontstaan. Jan Rattaller moet wel een belangrijk iemand zijn geweest. Het is dus niet ondenkbaar dat het gehucht naar hem is genoemd, nl. deze Jan Rattaller raakte in geldnood, zodat de vaart en het verlaat in verval geraakten. Wanneer nu een schip door de vaart en het verlaat moest en het kwam door de verwaarlozing vast te zitten, dan zei men, dat het schip in de val van Jan Rat zat. Of misschien van daar de naam Rottevalle????
Rottevalle blijkt in die tijd een uitbuurt van Opeinde te zijn. In vele koopakten staat geschreven bij ge- en verkochte stukken veen en grond: "te rottefalle onder den clockslach van Oppeinde."
Voor de hervorming in 1530 behoorden de venen ten noorden van de Lits grotendeels aan Buweklooster en Gerkesklooster, dus kloosterbezittingen. Na 1580 zijn deze bezittingen vervallen aan het "Lantschap" (Provincie Friesland).
In 1613 en 1617 heeft de Provincie de venen laten opmeten, waarvan nog een gerestaureerde kaart in het bezit is van de Compagnons.
Omstreeks 1635 zijn deze venen in percelen verkocht aan verveners en hiermee begint dan de geschiedenis van de Compagnons.

"De Houtkamp"

Uit “It Slûske”, 1983, jaargang 3, no. 3

Door Alie Atsma, Hunze

Van de gemeente Smallingerland kregen we (bestuur Dorpsbelang, JM) een schrijven, waarin ons werd meegedeeld, dat aan de straat ten noorden van de Efterwei, de naam "De Houtkamp" is toegekend.

Op onze jaarvergadering en in één onzer "Slûskes" vroegen we de medewerking van onze dorpsgenoten om een naam te bedenken, zo mogelijk met omschrijving.
We hebben een 9-tal namen ontvangen en deze na overleg doorgestuurd naar de gemeente.

De naam "De Houtkamp" is ingestuurd door dhr. Auke v.d.Kooy,' (vader van Tseard v.d. Kooy)

Zijn omschrijving geven we (in verkorte versie) weer.

DE HOUTKAMP.

“Ik hie de namme neamd, omdat wy dy hege kamp oan de Lits tsjin de keardaam (stuw)  sa neamden en omdat er nou in diel fan ‘e  útwreidings wurde sil, tocht ik oan de Houtkamp. Mar omdat my frege waard om dat wat te ferdúdlikjen moat ik wol wat freegjender wiis wurde hoe en wat.
Ik hie de namme fan ús mem G.v/d Kooy-Wouda en dy hat it wer fan har heit Eabe Wouda, dy't op de Mounein wenne ha.
Hja seit dat se as lytse famkes nou 70 jier lyn nei dat grutte skip sieten to sjen dat it hout helle, dat dan op 'e houtkamp siet njonken de reed. Dat wie elzenhout yn hiele beammen; it wie dus net yn einen snien en der siet in hiele protte en neffens har waard it skip der mei laden. Ek siet der wol hout op de oare kant fan de Lits op it stik lân fan Auwert de Hoek. Dat hout gie nei Stiensgea, der't in fabryk stie dat der fegers fan makke.
De skipper soe in Jan de Jong wêze en hie hjir famylje yn de Rottefalle. Ek ha 'k nei Jochum Palstra west,  dy't ek op 'e mounein wenne hat en dy seit neigenôch itselde. Allinne dat hout siet net op de houtkamp mar op “it Mounehiem” tusken de mûne en it mûnehûs. Doe't de mûne (bout yn 1689) yn 1921 omwaaide foel dy noch gedieltelik op dy houtbult.
De namme Houtkamp sil wierskynlik net fan dat hout komme, want ús mem wit net oars as dat har heit it sa neamde. Ek neffens Palstra soe it âlder wêze en forwiist nei in grêfstien op it tsjerkhôf der 't op stiet:

Rustplaats van Harmen J. de Jong, in leven schipper en houtkoopman te Rottevalle,  over­leden 27 febr. 1882 in den ouderdom van 74  jaren.

Dizze man soe syn hout opslein ha kinnen op dat hege stik oan 'e Lits om it mei it skip fierder ferfoere to kinnen, mar mûnlinge en skriftlike boarnen binne der faaks net mear.
It hat wol kâns,  tochte ik,  dat troch de hannel fan Harmen J. de Jong dy kamp oan syn namme kommen is, dus in stikje skiednis fan de Rottefalle.”

 

DE COMPAGNIE DER VAARTEN EN HET VALLAAT TE ROTTEVALLE,
door Lippe Atsma
(Ït Slûske, jiergong 1, nû. 6)

De naam "Compagnons" is voor de meeste Rottevalster inwoners geen onbekende naam. De oudere inwoners zullen ongetwijfeld nog veel van hun ontstaan en hun vroegere bezigheden weten. Omdat het ontstaan van Rottevalle wel iets te maken heeft met het ontstaan van de Compagnons, lijkt het me wel interessant om aan de vraag van de redaktievan "It Slûske" te voldoen en te proberen hun geschiedenis van het begin tot op dit moment op schrift te zetten. Dit is al een keer gedaan door de heer B. Dijkstra uit Oudega (in 1968), zij het enigszins beknopt. Bovendien is dit boekje reeds lang uitverkocht en daardoor een reden te meer om er nog maar eens wat over te schrijven. Het is uiteraard geen kleinigheid, maar met behulp van de verslagboeken, koopakten en het Archief te Leeuwarden zal het wel lukken. Veel gegevens uit het boekje van B. Dijkstra zullen in dit verhaal terugkomen. Ook in het boek "Turf uit de Wouden" van S.J. van der Molen, zijn enkele bladzijden aan Rottevalle gewijd, terwijl wijlen J. Landman in 1963/64 een scriptie over de Compagnons heeft gemaakt, waaruit gegevens kunnen worden gebruikt, eventueel aangevuld met nieuwe pas ontdekte gegevens.

Het ontstaan van Rottevalle:
Over het begin van het ontstaan van Rottevalle en in welke tijd precies tasten we nog wat in het duister, althans voor wat betreft de bebouwing ten zuiden van de Lits. Omstreeks 1600 bestond hier waarschijnlijk reeds een kleine veenkolonie. Op een kaart, getekend in 1617 (Schotanus atlas) staat de Lits reeds vermeld als "de 01de Lets", terwijl aan de zuidzijde een kleine buurt met een "rog-molen" en een verlaat is getekend. De noordkant van de Lits was toen nog onbewoond. In het "Van Schwartzenbergs Charterboek" vinden we een geschreven akkoord tussen Tjaard Burmania en het Buweklooster over het graven van enkele wijken in het noordelijk veengebied op 26 juni 1529

-Accoord tusschen Tjaard Burmania, Ridder en Raad in den Hove van Vriesland en het Convent Buwenklooster nopens een stuk feen liggende in Achtkarspelen aan de Litze en Surhuyster Veenen- "Stucke feen gelegen in Achtkerspel, daer die van Gerckesclooster naest anliggen myt hoer fenen op de oosterzijde, ende Harman Quaeckebrugge mit zijnen fenen op de westerzijde gaende recht int zuyden op an de Letze, ende int noorden aen Suerhuyster fenen".

Tj. Burmania verplicht zich in dit "Copia Accoord",dat hij enkele wijken (floes) zal graven op eigen kosten, terwijl zij ook door anderen mogen worden gebruikt, Eén van die wijken mondt uit op de Lits:

"eenen sloes wt (uit) oft doer die Letze aen den feen, alsoe datter twee schuyten neffen den anderen
moegen vaeren, welke floot het voerz. Conuent (Con-
vent) sall mede moegen gebruycken ende faeren."

Tot zo ver het Charterboek, Welke wijken dit geweest kunnen zijn is moeilijk na te gaan. Eén ervan is zeer waarschijnlijk de vroegere Brouwersgracht door de Fintsjes aansluitend aan de Langewijk. Te meer, daar deze op vele oude kaarten alaanwezig is.
De buurt rond de Lits heet omstreeks 1620 al Rottevalle, in het Proclamatieboek van Achtkarspelen staat dat hier -twee roeden veen werden verkocht-
"gelegen in den ham beginnende van 't Sandt ende streckende aen de olde lets ofte rottefalle".

Of de naam "rottefalle" hier een bijnaam van de Lits is, of dat het gehucht toen inderdaad al Rottevalle heette, is niet bekend.
Een andere verklaring voor de naam Rottevalle wordt ook nog wel genoemd. Omstreeks 1500 leefde hier een rentmeester, generaal van Friesland, die Jan Rattaller heet. Deze bezat nogal wat eigendommen onder Opeinde. In hoofdzaak ten noorden en oosten van de eigendommen van de kerk van Opeinde. Zijn eigendommen zouden dus wel kunnen grenzen aan de zuidoever van de Lits. Op eerder genoemde kaart van Schotanus liggen in het verlengde van de "rogmolen" naar het westen een aantal huizen, welke streek "Hooghe Schuyre" wordt genoemd.
Bij het volgen van het verloop van de Lits is deze streek dezelfde, welke tegenwoordig "Hege Doar" wordt genoemd,
Eén van deze woningen werd bewoond door Jan Rattaller of Ratfaller. Door naamsverbastering zou best de naam Rottefalle kunnen zijn ontstaan. Jan Rattaller moet wel een belangrijk iemand zijn geweest. Het is dus niet ondenkbaar dat het gehucht naar hem is genoemd, nl. deze Jan Rattaller raakte in geldnood, zodat de vaart en het verlaat in verval geraakten. Wanneer nu een schip door de vaart en het verlaat moest en het kwam door de verwaarlozing vast te zitten, dan zei men, dat het schip in de val van Jan Rat zat. Of misschien van daar de naam Rottevalle????
Rottevalle blijkt in die tijd een uitbuurt van Opeinde te zijn. In vele koopakten staat geschreven bij ge- en verkochte stukken veen en grond: "te rottefalle onder den clockslach van Oppeinde."
Voor de hervorming in 1530 behoorden de venen ten noorden van de Lits grotendeels aan Buweklooster en Gerkesklooster, dus kloosterbezittingen. Na 1580 zijn deze bezittingen vervallen aan het "Lantschap" (Provincie Friesland).
In 1613 en 1617 heeft de Provincie de venen laten opmeten, waarvan nog een gerestaureerde kaart in het bezit is van de Compagnons.
Omstreeks 1635 zijn deze venen in percelen verkocht aan verveners en hiermee begint dan de geschiedenis van de Compagnons.

Meer artikelen...

  1. Haveman
  2. Y. Hulshof

Agenda

Datum: vrijdag 15 nov 2019
Tijd: 19:00 - uur
Algemene Ledenvergadering VV Rottevalle

Uit de albums

Turfrace 2013

Zoeken